Dijital Para Sistemi Nedir?

Kripto para (veya Dijital Para), işlemlerini güvenceye almak için kriptografi kullanan, çalışma şekli nakite alternatif bir değişim aracı olarak tasarlanmış bir dijital varlık, bir sanal unsurdur. Kripto dövizler bir nevi dijital döviz, alternatif döviz ve sanal döviz’dir. Kripto döviz, merkezi elektronik para ve merkezi bankacılık sistemlerin aksine merkezsizleşmiş kontrol kullanır. Her bir kripto paranın merkezsizleşmiş kontrolü, umumi işlem veri tabanı olan, dağıtılmış muhasebe defteri olarak işlev gören bir blok zinciri sayesiyle çalışır.

 

Bitcoin

Bitcoin (sembolü: ฿, kısaltma: BTC) herhangi bir merkez bankası, resmi kuruluş, vs. ile ilişiği olmayan elektronik bir para birimidir. Virgülden sonra 100-milyonuncu basamağa kadar birimlere ayrılabilir. Ayrıca Derin Ağ’da (Deep Webb) en çok kullanılan para birimidir.

Tarihçe

Richard N. Cooper tarafından dijital para felsefesinden yola çıkılarak Rothschild ailesine önerilen bir proje olduğu, Rothschild ailesinin ise kendine ait olan uluslararası bankaları dijital para geliştirmesi için görevlendirdiği iddia edilmektedir. Bitcoin ağı 3 Ocak 2009’da hayata geçmiştir. Manifestonun yazarı Satoshi Nakamoto‘dur fakat muhtemelen gerçek ismi değildir. Maksimum bitcoin sayısı 21 milyonla sınırlıdır. İlk bitcoin ile alışveriş 22 Mayıs 2010 tarihinde 10.000 Bitcoin karşılığında pizza alımı ile gerçekleşti.

22 Temmuz 2013 tarihi itibarıyla dolaşımdaki Bitcoin’lerin toplam değeri 1.2 milyar dolar seviyesindeyken 4 Haziran 2014 tarihi itibarıyla bu değer 8.2 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır.

Teknoloji 

Herhangi bir merkezden üretilmeyen Bitcoinler, Bittorent ağlarına benzer şekilde noktadan-noktaya dağıtık bir ağ özelliği gösterir. Bu ağda gerçekleşen ödemeler diğer noktalara anında ulaşır, böylece hangi adresten hangi adrese ödeme yapıldığı kayıtlara geçer. Böylece toplanan kayıtlar blok adı verilen yapıların içinde yer alır. Her bir blok üzerinde yüksek işlem gerektiren bir hash algoritması uygulanarak, belli bir sıfır sayısıyla başlayan ifadenin bulunması istenmektedir. Yaklaşık 10 dakikada bire tekabül eden bu işlemi gerçekleştiren ilk kullanıcıya sıfırdan 50 BTC (şu anda 25 BTC) ödül olarak verilir. Böylece Bitcoin’ler emisyona sürülmüş olur. Her bir blok kendisinden önce gelen son bloğun da hash ifadesini içerir. Böylece bozulması oldukça zor (%51 saldırısı hariç) bir blok zinciri oluşur. Bundaki amaç da, çifte harcamayı önlemek ve gönderimleri kayıt altında tutmaktır. Verilen ödül miktarı her 210 bin blokta bir (yaklaşık 4 senede bir) yarıya düşürülür (50,25,12.5,…).

Madencilik (Mining)

Para yaratma işlemine madencilik(mining) denilmektedir. Madencilik, hesaplama yetkisini ve gücünü kullanarak matematiksel işlemleri gerçekleştirme işleminin genel adıdır. Bu işlemleri yapmak için, sunulan bitcoin yazılımını indirerek donanımları (genellikle ekran kartları) üzerinde yoğun işlemci gücü gerektiren işlemleri gerçekleştiren bitcoin ağındaki düğümlere “madenci” denilmektedir.

Sistemin ilk blokunun adı “genesis block” olarak isimlendirilmiştir ve 4 Ocak 2009’da üretilmiştir. Bunun gibi bloktaki ilk işlem özel bir işlemdir ve yeni para bloğu yaratan tarafından başlatılır. Bu, ağa madencilerin katılmaları için bir teşvik sistemidir, bu sayede parayı basacak merkezi bir otoriteye sahip olmayan sisteme, para, istenildiği gibi dağıtık olarak girebilmektedir. Madenciler bu şekilde, hem sisteme yeni bitcoinler üretip sürerek hem de bekleyen işlemleri gerçekleştirme hizmetleri karşılığında sistemden bitcoin alarak kazanç sağlamaktadırlar. Yeni paranın sisteme düzenli olarak eklenmesi altın madencilerinin altın bularak dolaşıma sokmalarına benzetilmektedir, madencilik ismi de buradan gelmektedir. Mevcut süreçte madenciler, her yıl dolaşıma girecek olan bitcoin miktarını azalan ve öngörülebilir bir oranla üretmeye devam etmektedirler. Sistemde, toplamda 21 milyon bitcoin dolaşıma çıkıncaya kadar üretim devam edecektir, ardından üretim süreci duracak ve madenciler sadece işlem masrafları üzerinden desteklenmeye devam edilecektir.

Bitcoin, bazı ülkelerde bir ödeme ve yatırım aracı olarak kullanılmaktadır. Türkiye’de de TL karşılığı bitcoin almak mümkündür. Para gibi kullanılabildikleri için bitcoin’lerin bir değerleri vardır ve ayrıca bazı fonların ileride popülaritesi arttıkça, değerinin artacağı beklentisi ile bu ürünle ilgilendikleri bilinmektedir. Bitcoin’in değerini piyasadaki arz ve talep koşulları belirlemektedir. Talep artınca fiyatı artmakta, düşünce de azalmaktadır. Dolaşımda sınırlı miktarda bitcoin vardır ve yeni bitcoin üretmenin de bir limiti ve prosedürü bulunmaktadır. Bitcoin’in piyasa değeri önündeki en büyük tehditler; teknik zorluklar, ülkelerin bu paraya olan yaklaşımına bağlı mevzuat değişiklikleri ve insanların bu paraya olan istek ve güveninin olumsuz yönde değişmesidir.

Bitcoin’lerin çoğu, MIT profesörleri tarafından tasarlanmıştır. MIT profesörleri, matematik ve kriptoloji kullanarak yeni bir Bitcoin teknolojisi yaratıyorlar

Özellikler

Kripto paranın şu 6 özelliği olması öngörülür:

1-Merkezsizlik,

2-para ve sahip kayıtları,

3-Para basma kuralları

4-sahipliğin kripto teknikle sadece sahibince ispat edilebilmesi,

5-Paranın sadece sahibinin emriyle sahip değiştirebilmesi

6-ayni anda ayni para için birden fazla emir gelirse sadece birinin yerine getirilmesi.

Biraz daha genelleyerek açarsak:

  • Kripto para bir elektronik paradır ve onun genel özelliklerini aynen taşır:
  • Değerli olduğuna inanıldığı için, ve taklit edilemediği, kayıtlı olduğu, kayıtlarının yani muhasebe defterlerinin (ing. “ledger”) güvenliğinin, kırılması neredeyse imkansız şifrelerle, yani kripto tekniklerle sağlandığı, parayı basan kurumun keyfi uygulamalarla ya da kazayla değerini düşürme ihtimali az olduğu için değerlidir.
  • Elektronik paraya şu sebeplerden sanal para da denir:
    • Elektronik para eritildiklerinde pek değer kaybetmeyen altın ve gümüş paralar gibi değerini gram olarak içinde taşımaz, bir yerlerde altın karşılığı olan bir belge de değildir.
    • Elektronik para özelliklerinin taklidi zor olan ve detayları herkesçe bilinen fiziki bir nesne de değildir.
    • Elektronik para devlet veya kanun gözünde genel geçerliliği olan bir değişim aracı da değildir (devlet sadece kendi bastığı ulusal parayı öngörür), bu yüzden sadece belli gruplar içinde kullanılabilir, orada da olsa olsa ticari bir anlaşma ya da senet benzeri hukuki yaklaşım söz konusu olabilir.
  • Kripto para aynı zamanda bir ağ (network) parasıdır ki özellikle internet gibi bir bilgisayar ağı üzerinden elektronik ortamda sayısal (dijital) olarak saklanır, havale edilebilir ve kullanılır.
  • Bazı kripto paralar (banka kartı gibi), tıpkı geleneksel parada olduğu gibi, parayı “basan” kurumun kayıtları ve garantisi ile ayakta dururlar. Bunlar için merkezi terimi kullanılır ve hakimiyet de muhasebe defterlerini tutan o merkezin elindedir.
  • Başka bazı kripto paralar (bitcoin gibi) muhasebe defterlerinin fazladan kopyaları birçok yerde tutulduğu ve bunlar her biri başka mercilerce kendi şifreleriyle kilitlenip devamlı ve eş zamanlı güncellendiği için belli bir merkezden bağımsız bir güven ve garanti söz konusudur. Bunlar için merkezsiz ya da dağınık terimi kullanılır ve hakimiyet bütün bu muhasebe defterlerini tutanlar birlikte karar verebildiği kadar onların elindedir yoksa devlet dahil kimsenin elinde değildir.
    • Merkezsiz kripto parayı kim basar, ilk kim faydalanır? Genellikle para önceden belli bir programa göre azar azar otomatik olarak basılır ve merkezsiz işlemleri, şifre hesaplarını yapan, ve muhasebe defterlerini diğer kopyalarıyla uyumlu tutanlara ispatlanmış emek karşılığı olarak verilir. Söz konusu emek zor bir hesabın cevabı olabilir; Bu zorluk “bana ver! bana ver!” şeklinde hizmet tıkayıcı (İng. “Denial of Service/DOS”) hadsizlikleri önlemek amaçlıdır. Çok elektrik israfına sebep olduğu için eleştirilir. Bu yüzden ispatlanmış emek yerine ispatlanmış hak usulüyle üretilen kripto para çeşitleri de çıkartılmıştır.

Bir TREZOR donanım-cüzdan, banka web sitesinde başlatılan işlemin kayıtlara geçecek olan aslını, web sitesi ne gösterirse göstersin, kendi ekranında ayrıca gösterip onay beklerken

  • Kripto para sanal cüzdanlarda saklanır. Aslında saklanan şey, paranın kayıtlardaki sahibinin sadece kendisinin bileceği, akılda tutulmaya uygun olmayan şifrelerdir. Bu cüzdanlar saklama hizmeti veren internet sitelerinde veya o sitelere güvenemeyenler için kağıtda yazılı olarak, veya başka bir maddede yazılı olarak, hatta giderek donanım cüzdan (ing. “hardware wallet”) yani sırların hiç makina dışına çıkması gerekmeyen cebe sığacak kadar küçük tek amaçlı bilgisayar (ing.”single purpose computer”) şeklinde elektronik olarak da gerçekleştirilebilirler. 2013 yılında dünyada bir milyon gibi, 2017 de ise 6 milyon gibi, çoğu bitcoin amaçlı elektronik donanım cüzdan kullanıcısı vardı.[13]
  • Anlık işlem ve sınırsız (devletlerarası) mülkiyet devri (havale) sağlar.
  • Bazı kripto paralar bazı topluluklara has olarak kısıtlanabilir, mesela bir çevrimiçi oyunda veya sosyal ağda. 

Gelişme Süreci

  • 1983 : Amerikalı David Chaum eCash’i tasarladı
  • 1995 : Amerikalı David Chaum eCash’i digicash üzerinden gerçekleştirdi.
  • 1996 : ABD de NSA “Anonim kripto para nasıl basılır” başlıklı bir bildiri yayınladı.
  • 1998 : Wei Dai “b-money” adlı anonim merkezsiz kripto parayı anlatan bir bildiri yayınladı.
  • 1998 : Nick Szabo bit-gold adlı anonim merkezsiz kripto parayı gerçekleştirdi.
  • 1998 : Hal Finney, Dai ve Szabo dan esinlenip herkesin kullanabileceği bir “ispatlanmış emek” mekanizması geliştirdi.
  • 2009 : Satoshi Nakomoto (internette kullandığı takma adı, asıl kimliği bilinmiyor) SHA-256 temelli “ispatlanmış emek” mekanizması ve blok zinciri kullanarak ilk yarı-anonim (kim ödedi-ödendi bilinemiyor ama hangi hesaptan hangi hesaba ödendi herkes görebilir) merkezsiz kripto para olan “bitcoin”i gerçekleştirdi.
  • 2011 : Nisan ayında Namecoin adı altında internet sansürünün engellenmesi amaçlı merkezsiz DNS gerçekleştirildi.
  • 2011 : Ekim ayında SHA-256 yerine “scrypt” kullanan anonim merkezsiz kripto para “litecoin” gerçekleştirildi.
  • Peercoin “ispatlanmış emek” yerine “”ispatlanmış hak” kullanan ilk anonim merkezsiz kripto para oldu
  • IOTA blockchain yerine Tangle kullanan ilk anonim merkezsiz kripto para oldu.
  • Özel bir blockchain kullanan “DIVI projesi” sanal cüzdan içinde para çeşitleri arasında kambiyo işlemini ve sahibinin kişisel bilgilerinin işlemle kaydedilmesine olanak veren bir düzen gerçekleştirildi.
  • 2014 : 6 Ağustos’ta İngiltere kripto paraların ekonomiye katkısı ve devletin ne yapmasının doğru olacağının incelenmesi için düğmeye bastı.
  • 2018 : Mart ayında Marshall Adaları “sovereign” adlı ulusal elektronik parayı çıkarttı ve ülkenin geçerli parası olduğunu ilan etti.
  • 2018 : Boston (MA, ABD) merkezli Fidelity Digital Assets, Bitcoin ve Ethereum için kurumsal trading, müşavirlik, ve güdüm/yönetim hizmeti sunmaya başladı.

 

Kaynakça

https://tr.wikipedia.org/wiki/Kripto_para

https://tr.wikipedia.org/wiki/Bitcoin#/media/Dosya:Bitcoin_logo.svg

https://tr.wikipedia.org/wiki/Bitcoin

https://i.dunya.com/1/670/377/files/2017/12/27/396107/396107.jpg?v=1514367821

https://img3.stockfresh.com/files/b/bluering/m/57/9087258_stock-vector-cyber-coin-mining-and-worker.jpg

Son Güncelleme: Mayıs 7, 2020

Bu yazı/derleme faydalı mıydı?

Bunlarda İlginizi Çekebilir

Bir Yorum Yap