Opiat (Opioid) Bağımlılığı Nedir ?

Opiat, haşhaştan elde eldilen ve tıpta ağrı kesici ilaçların çoğunun etken maddesi olarak kullanılır. Bu maddenin ağrı kesici özelliğinden harici keyif verici, mutlu edici ve gevşeme-sakinleme hissi verdiğinden dolayı bağımlılık yaratabilen bir ilaç grubudur.

Gelişmiş ülkelerde ise kolay erişim ve kötüye kullanımından dolayı eroinden sonra en sık bağımlılık yapan maddeler arasında yer alır.

Opioidlerin beyinde Mü, Kappa, Sigma ve Delta opioid reseptörleri üzerine etkili oldukları ve madde kullanımı sonucu bu reseptörlere bağlı klinik bulguların ortaya çıktığı söylenmektedir.

  • Mü reseptörleri: Analjezi, öfori, solunum depresyonu etkilerinden sorumludur.
  • Kappa reseptörleri: Sedasyon, uyku, diüreze neden olurlar.
  • Sigma reseptörleri: Huzursuzluk, disfori ve halüsinasyon oluştururlar.
  • Delta reseptörleri: Analjezi ve kardiyak etkileri oluştururlar.

Opioidler hızlı bağımlılık ve tolerans geliştirdikleri için fiziksel bağımlılık kısa sürede gelişir.

Tanı Nasıl Konur ?

Opiat bağımlılığının tanısını koyabilmek için bazı nöropsikiyatrik ve psikolojik testleri yapılmaktadır. Bu testlerin yanı sıra bazı tarama araçları bulunmaktadır. Bunlar:

Madde Bağımlılığında  Tarama Araçları

  • COWS (Clinical Opiate Withdrawal Scale) (Wesson ve ark. 1999)
  • SOWS (Subjective Opiate Withdrawal Scale) (Bradley ve ark. 1987; Gossop 1990; Handelsman ve ark 1987)
  • DAST-10 (Drug Abuse Screening Test) (Skinner 1982)
  • CINA (Clinical Institute Narcotic Assessment Scale for Withdrawal Symptoms) (Peachey  ve Lei 1988)
  • CAGE-AID (CAGE maddeler için uyarlanmış hali) (Brown and Rounds 1995)
  • NWS(Narcotic Withdrawal Scale) (Fultz and Senay 1975)
Opioid intoksikasyonu ve aşırı doz kullanımı

Belirtisi Nedir ?

Opioid bağımlılığı, bir kişinin hem fiziksel hem de psikolojik olarak maddeye bağlı olduğunu gösteren bir grup işaret, semptom ve davranış tarafından tanımlanır. Bunlar:

  • daha uzun süre kullanma veya planlanandan daha fazla kullanma
  • opioid kullanımının bir sonucu olarak işyerinde, okulda veya evde sorumluluklarını yerine getirememe
  • opioid kullanımının olumsuz sosyal sonuçlarına rağmen opioidleri kullanmaya devam etmek
  • gerekli durumlarda kullanılacağı zaman normal kullanımın etkisinin olmaması ve daha fazla miktara ihtiyaç duyulması(tolerans, fiziksel bağımlılık belirtisi)

bunlar gibi durumlar opiat bağımlılığını gösterebilecek durumlardan bazılarıdır. Bu yukarıda belirtilen durumlara benzer anlar yaşıyorsanız bir hekime danışmanızı tavsiye ederim.

Opioid yoknsuluğu evreleri

Tedavisi Nedir ?

İlaçla tedavi

Opiyat bağımlılığında ilaç tedavisinin çok önemli yeri vardır. Bu amaçla naltrekson, metadon, bupronefrin gibi ilaçlar kullanılmaktadır.

Psikoterapi

Diğer bağımlılık yapan maddelerin tedavisinde olduğu gibi opiyat bağımlılığında da en önemli tedavi yaklaşımlarından birisi bilişsel davranışçı terapi ve özellikle de nüks önleme terapisidir. Bu terapi yöntemlerinde hastanın aile bireylerinin ve çevresinin hastaya verdiği destek çok önemlidir. Gerekiyorsa aile bireyleri ile veya arkadaş grupları ile bu terapi yöntemine katılması önerilir.

Derleyen: İnt. Dr. Mustafa Kahraman

***Uyarı: Yazılarımız bilgi amaçlıdır. Tedavi yöntemleri ve korunma yöntemleri için doktorunuzla görüşünüz.

 

Son Güncelleme: Mayıs 23, 2020

Bu yazı/derleme faydalı mıydı?

Bunlarda İlginizi Çekebilir

Bir Yorum Yap